Teknik Mengukur Parameter Kesihatan Badan

Salah satu amalan gaya hidup sihat ialah mendapatkan pemeriksaan kesihatan secara berkala, dan kita juga boleh mengukur parameter kesihatan badan kita sendiri jika kita mengetahui teknik yang betul m/s 33. Bab ini membincangkan empat parameter: suhu badan, kadar denyutan nadi, tekanan darah dan indeks jisim badan (BMI) m/s 33.

3.1 Suhu Badan

Suhu ialah darjah kepanasan dan kesejukan sesuatu bahan, dan suhu badan ialah darjah kepanasan dan kesejukan badan kita m/s 34. Sebarang perubahan suhu badan, sama ada meningkat ataupun menurun, ialah tanda bahawa badan kita menghadapi masalah kesihatan m/s 34. Kulit dan sistem endokrin memainkan peranan penting dalam mengawal atur suhu badan m/s 34.

Suhu badan diukur menggunakan termometer, dan terdapat empat jenis termometer m/s 34. Termometer klinik menyukat suhu badan dalam julat 35°C hingga 42°C, manakala termometer makmal menyukat suhu cecair dalam julat -10°C hingga 110°C m/s 34. Termometer rektal menyukat suhu badan melalui dubur, dan termometer inframerah menyukatnya tanpa bersentuhan dengan badan m/s 34.

Termometer klinik. Pastikan suhu termometer berada di bawah 35°C sebelum digunakan; jika melebihi 35°C, kibas-kibaskan termometer sehingga bacaan berada di bawah 35°C m/s 35. Letakkan termometer di bawah ketiak ataupun di dalam mulut selama kira-kira 2 hingga 3 minit, atau sehingga kedengaran bunyi ‘Bip’ pada termometer klinik digital, kemudian keluarkan dan rekodkan bacaan suhu m/s 35. Pencerutan pada termometer klinik bertujuan supaya merkuri tidak turun dengan cepat setelah dikeluarkan dari mulut atau ketiak, untuk memberikan sukatan yang lebih tepat m/s 35.

Termometer makmal. Termometer ini tidak sesuai untuk menyukat suhu badan kerana tidak mempunyai bahagian pencerutan pada turus merkuri, jadi bacaan suhu akan turun dengan cepat apabila dikeluarkan daripada badan m/s 35. Jika digunakan, bacaan perlu diambil ketika termometer masih di dalam mulut atau di bawah ketiak m/s 35. Termometer klinik dapat menyukat suhu dengan kejituan 0.1°C, manakala termometer makmal dengan kejituan 1°C m/s 35.

Termometer rektal. Termometer ini biasanya digunakan pada bayi yang kurang daripada 3 bulan, dan mesti mempunyai label untuk kegunaan rektal m/s 35. Bersihkan muncung termometer menggunakan alkohol, sapukan jeli petroleum, angkat kaki bayi dan masukkan termometer ke dalam dubur bayi kira-kira 1.5-2.5 cm sehingga kedengaran bunyi ‘Bip’, kemudian rekodkan bacaan suhu m/s 35.

Termometer inframerah. Termometer ini boleh digunakan tanpa bersentuhan dengan individu: arahkan termometer pada jarak kira-kira 5 cm pada individu tersebut, jangan halakan termometer ke arah mata secara langsung atau tidak langsung, dan rekodkan bacaan suhu m/s 36. Pembacaan suhu menggunakan termometer ini adalah sangat cepat m/s 36.

Suhu badan normal manusia ialah 36.9°C, dan peningkatan atau penurunan suhu ini menunjukkan badan berada dalam keadaan tidak sihat m/s 36. Suhu badan boleh melebihi normal kerana jangkitan bakteria atau virus, terdedah kepada keadaan panas melampau seperti strok haba atau selaran matahari yang melampau, atau senaman berat m/s 36. Apabila suhu badan anda melebihi 37°C, anda mungkin disahkan demam m/s 36. Suhu badan juga boleh kurang daripada normal sekiranya anda terdedah kepada keadaan sejuk yang melampau, dan keadaan ini juga boleh membawa maut m/s 36. Homeostasis membantu badan manusia mengawal suhu badan supaya berada dalam keadaan seimbang dan stabil m/s 36.

3.2 Kadar Denyutan Nadi

Kadar denyutan nadi ialah pengukuran bilangan degupan jantung per minit m/s 37. Denyutan nadi boleh dirasai di titik nadi, iaitu tempat arteri terletak sangat dekat dengan permukaan kulit; apabila jantung berdegup, denyutan dihantar ke arteri-arteri ini dan boleh dirasai melalui kulit m/s 37. Doktor biasanya mengambil bacaan nadi di bahagian pergelangan tangan kerana jelas, menonjol dan mudah m/s 37.

Eksperimen 3.1 menyiasat bagaimana jantina, umur dan aktiviti fizikal mempengaruhi kadar denyutan nadi, menggunakan jam randik dan mengambil bacaan nadi dalam masa 1 minit m/s 38. Hipotesisnya ialah perempuan mempunyai kadar denyutan nadi lebih tinggi berbanding dengan lelaki, dan semakin meningkat umur seseorang, semakin rendah kadar denyutan nadinya m/s 38. Bagi aktiviti fizikal, hipotesisnya ialah semakin lasak aktiviti fizikal yang dilakukan, semakin tinggi kadar denyutan nadi m/s 39. Dalam bahagian itu, seorang murid berehat, berjalan dan berlari, setiap satu selama dua minit, dan berehat selama 5 minit sebelum aktiviti seterusnya m/s 39. Aktiviti 3.1 kemudian mengumpul maklumat tentang kaitan kadar denyutan nadi dengan tahap kesihatan, tahap kecergasan, emosi dan stres m/s 40.

3.3 Tekanan Darah

Tekanan darah ialah tekanan yang dikenakan oleh darah pada dinding salur darah semasa peredaran darah m/s 41. Tekanan darah diukur menggunakan sfigmomanometer, dan unitnya ialah milimeter merkuri dengan simbol mmHg m/s 41. Pengamal perubatan di hospital dan klinik menggunakan sfigmomanometer bersama stetoskop, manakala pemantauan di rumah boleh dilakukan dengan sfigmomanometer digital m/s 41.

Tekanan darah diukur dengan mengambil dua ukuran m/s 41. Nombor atas ialah tekanan sistolik, iaitu tekanan yang dikenakan pada dinding salur darah semasa otot jantung mengecut m/s 41. Nombor bawah ialah tekanan diastolik, iaitu apabila otot jantung berehat antara denyutan jantung m/s 41. Kedua-dua tekanan dinyatakan dalam mmHg kerana merkuri telah digunakan dalam tolok tekanan pertama yang mengukur dengan tepat dan masih digunakan sebagai unit piawai pengukuran tekanan dalam perubatan m/s 41. Pengukuran direkodkan sebagai sistolik/diastolik, contohnya 120/80 mmHg m/s 41.

Bacaan tekanan darah yang tinggi dan berlarutan menunjukkan penyakit tekanan darah tinggi atau hipertensi, manakala bacaan yang rendah dan berlarutan menunjukkan anda mungkin mengalami tekanan darah rendah m/s 42. Jadual 3.1 mengelaskan bacaan orang dewasa, daripada optimum (kurang daripada 120 / kurang daripada 80 mmHg) hingga tekanan darah tinggi peringkat 3 (180 dan ke atas / 110 dan ke atas mmHg) m/s 42. Tekanan darah tinggi biasanya tidak menunjukkan sebarang tanda-tanda yang jelas, dan jika tidak dikawal dengan baik boleh menyebabkan masalah yang lebih serius seperti strok m/s 42. Cara terbaik untuk mengesan masalah ini adalah dengan menjalani pemeriksaan perubatan berkala m/s 42.

3.4 Indeks Jisim Badan (BMI)

Indeks Jisim Badan atau lebih dikenali sebagai BMI ialah ukuran jisim badan berbanding dengan ketinggian m/s 43. BMI dikira sebagai jisim badan dalam kg dibahagi dengan kuasa dua ketinggian dalam m², dan BMI adalah salah satu cara untuk menentukan sama ada kita mengalami masalah jisim badan atau tidak m/s 43. Jadual 3.2 mengelaskan BMI kurang daripada 18.5 sebagai kurang jisim badan, 18.5 – 24.9 sebagai jisim badan unggul, 25.0 – 29.9 sebagai berlebihan jisim badan dan 30.0 atau lebih sebagai obes m/s 43. Kajian menunjukkan bahawa jangka hayat seseorang yang mempunyai BMI unggul iaitu 18.5 – 24.9 kg m⁻² adalah lebih tinggi daripada seseorang yang mempunyai BMI yang lebih rendah atau tinggi m/s 43.

Jisim badan yang berlebihan meningkatkan risiko penyakit yang serius seperti serangan jantung, tekanan darah tinggi, strok, diabetes melitus dan komplikasi sendi dan tulang m/s 44. Kurang jisim badan juga boleh meningkatkan risiko penyakit jantung, penurunan daya tahan badan melawan penyakit, keletihan, anemia dan kemurungan m/s 44. Mencapai dan mengekalkan jisim badan unggul melalui pemakanan yang sihat dan aktiviti fizikal yang konsisten dapat membantu mencegah penyakit-penyakit ini m/s 44. Untuk menurunkan jisim badan, tetapkan sasaran yang realistik seperti menurunkan setengah kilogram dalam seminggu, dan lakukan senaman sederhana seperti berjalan laju, berbasikal dan berenang sekurang-kurangnya 30 minit, tiga hari seminggu m/s 44.