Kimia dalam Perubatan dan Kesihatan

Bab ini bertanya tentang kaedah perubatan yang biasa di Malaysia, jenis ubat yang diberikan kepada pesakit, radikal bebas, bahan antioksidan dan bahan aktif dalam produk kesihatan m/s 203. Kitab Tib ialah manuskrip perubatan tradisional tulisan tangan Melayu silam yang mengandungi cara mengubati sakit perut, batuk dan sakit mata menggunakan bahan semula jadi daripada pokok dan tanaman m/s 203.

10.1 Perubatan Tradisional, Perubatan Moden dan Perubatan Komplementari

Terdapat tiga kaedah perubatan, iaitu perubatan tradisional, perubatan moden dan perubatan komplementari m/s 204. Perubatan tradisional ialah kaedah perubatan yang menggunakan tumbuh-tumbuhan, haiwan dan bahan semula jadi untuk mendiagnosis dan merawat penyakit, dan setiap kaum di Malaysia mengamalkan perubatan tradisional yang tersendiri m/s 204. Rawatannya lebih perlahan, diwarisi dan diamalkan turun-temurun, keberkesanannya dibuktikan secara pengalaman, dan kos rawatannya rendah m/s 204. Perubatan moden menggabungkan sains kesihatan dan bioperubatan melibatkan bidang seperti perubatan klinikal, penyelidikan perubatan dan pembedahan m/s 205. Keberkesanannya dibuktikan secara klinikal, rawatannya lebih berkesan dan lebih cepat, tetapi kos rawatannya mahal m/s 205. Perubatan komplementari merujuk kepada kepelbagaian kaedah penjagaan kesihatan daripada pelbagai budaya, merangkumi produk semula jadi serta senaman badan dan minda, dan kadangkala digunakan bersama rawatan moden seperti rawatan kanser m/s 205.

Ubat ialah dadah atau bahan yang diambil untuk mengawal kesihatan, merawat atau mencegah penyakit, dan perlu didapatkan daripada pihak-pihak yang bertauliah m/s 206. Ubat tradisional diperoleh daripada tumbuhan dan haiwan tanpa diproses secara kimia m/s 206. Lendiran aloe vera mengurangkan kesakitan kulit akibat selaran matahari, ginseng memelihara kesihatan badan, dan halia melegakan bengkak dan sengal-sengal serta menghilangkan angin dalam badan m/s 206. Daun bunga raya melegakan sakit kepala dan merawat keguguran rambut, dan kulit pokok Cinchona digunakan untuk membuat kuinina, iaitu ubat penyakit malaria m/s 206.

Ubat moden dihasilkan di dalam makmal dalam bentuk seperti pil, kapsul, pasta, ampaian dan larutan, dan dikelaskan kepada analgesik, antibiotik dan psikoterapeutik m/s 207. Analgesik melegakan kesakitan, contohnya aspirin, parasetamol dan kodeina m/s 207. Antibiotik membunuh atau menghalang pertumbuhan bakteria berjangkit, boleh dihasilkan daripada fungus atau bakteria atau melalui sintesis, dan perlu dihabiskan mengikut dos; contohnya penisilin dan streptomisin m/s 207. Ubat psikoterapeutik merawat pesakit psikiatrik dan terdiri daripada stimulan seperti amfetamina, antidepresan seperti imipramin dan amitriptilin, dan antipsikotik seperti barbiturat dan haloperidol m/s 207.

Perubatan komplementari memastikan pesakit sihat secara holistik dan merupakan rawatan tambahan yang dilakukan bersama dengan perubatan moden m/s 208. Dalam akupunktur, jarum steril dimasukkan pada titik akupunktur untuk merangsang sistem saraf bagi melegakan kesakitan m/s 208. Kiropraktik tidak menggunakan ubat; kiropraktor membetulkan kedudukan tulang menggunakan tangan untuk merawat sakit belakang dan leher, sakit sendi, sakit kepala dan kecederaan sukan m/s 208. Urutan tradisional memanipulasi tisu lembut badan dan melegakan keresahan, kesakitan, keletihan dan ketegangan otot m/s 208. Homeopati menguatkan keupayaan tubuh melawan penyakit, bukannya membunuh kuman, dan terapi herba menggunakan tumbuhan atau bahagian tumbuhan m/s 209.

Ubat dihasilkan sama ada buatan manusia (sintetik) atau daripada sumber semula jadi m/s 210. Ubat buatan manusia seperti pil vitamin C dihasilkan di makmal, dan bukti penyembuhannya berdasarkan ujian klinikal m/s 210. Ubat daripada sumber semula jadi seperti vitamin C daripada buah perlu diambil dalam jangka masa yang lama, dan bukti penyembuhannya melalui kepercayaan dan pengalaman orang terdahulu m/s 210. Kedua-duanya berisiko mendapat kesan sampingan jika digunakan tanpa nasihat doktor atau tidak mengikut dos yang betul m/s 210. Penyalahgunaan ubatan berlaku apabila seseorang menggunakan ubat bukan untuk tujuan menyembuhkan penyakit atau tidak mengikut preskripsi doktor, dan kesan sampingan ialah kesan yang tidak diingini daripada penggunaan ubat m/s 211. Penyalahgunaan boleh menyebabkan kematian, kesan sampingan yang teruk, ketagihan, atau menjadikan ubat kurang berkesan sehingga penyakit tidak sembuh m/s 211.

10.2 Radikal Bebas

Radikal bebas ialah atom atau molekul yang kekurangan satu elektron, yang menjadikannya tidak stabil, reaktif dan cenderung untuk menyerang atom atau molekul lain m/s 212. Proses pengoksidaan ialah tindak balas kimia apabila suatu bahan mengalami kehilangan elektron, dan ia berlaku secara semula jadi di dalam badan untuk menghasilkan radikal bebas dalam tindak balas berantai m/s 212. Metabolisme dan keradangan ialah dua faktor dalaman yang menghasilkan radikal bebas, manakala asap rokok, radiasi, cahaya matahari dan pencemaran udara ialah faktor luaran m/s 212. Radikal bebas merosakkan DNA dengan mengambil elektron daripada molekul yang membina DNA dan membentuk bahan karsinogen yang mungkin menyebabkan mutasi dan kanser m/s 212. Radikal bebas juga menyebabkan penyakit kardiovaskular dan ketidaksuburan, merosakkan buah pinggang, hati dan peparu, dan menyebabkan penuaan awal seperti wajah berkedut dan rambut beruban m/s 212. Faktor luaran termasuk pencemaran udara, sinar ultraungu, sisa toksik, sinaran mengion dan asap rokok m/s 213.

10.3 Bahan Antioksidan

Bahan antioksidan ialah sebatian kimia yang diperlukan oleh badan kita untuk melambatkan atau menghentikan proses pengoksidaan, dan ia melindungi sel badan daripada kerosakan akibat radikal bebas m/s 214. Badan kita berupaya menghasilkan bahan antioksidan, tetapi keupayaan ini berkurang apabila usia meningkat, jadi kita perlu mendapatkannya melalui makanan m/s 214. Beta karotena terdapat dalam lobak merah, mangga dan ubi keledek, lutein dalam bayam, kubis dan brokoli, dan likopena dalam betik, jambu batu, tembikai dan tomato m/s 214. Vitamin C, juga dikenal sebagai asid askorbik, terdapat dalam buah-buahan sitrus, dan vitamin E, juga dikenal sebagai alfa-tokoferol, terdapat dalam minyak kelapa sawit, minyak germa gandum, minyak jagung dan minyak kacang soya m/s 214.

Bahan antioksidan boleh diperoleh daripada sintesis kimia atau tumbuhan semula jadi, dan apabila ia bertindak balas dengan radikal bebas, sebatian yang lebih stabil terhasil dan proses pengoksidaan terhenti m/s 215. Pengoksidaan menyebabkan buah-buahan seperti epal dan pisang menjadi perang apabila dibiarkan terdedah kepada udara m/s 215. Dalam Eksperimen 10.1, hirisan epal direndam dalam larutan gula, jus limau, larutan natrium bikarbonat dan larutan garam biasa, kemudian dibiarkan terdedah kepada udara selama 15 minit m/s 216.

10.4 Produk Kesihatan

Semua produk kesihatan, sama ada dalam bentuk pil, serbuk atau losen, mengandungi bahan aktif, iaitu komponen tertentu di dalam sesuatu produk yang mempunyai kesan terhadap penyembuhan atau pencegahan penyakit m/s 217. Label produk boleh menyenaraikan vitamin C sebagai bahan aktif dengan tujuan antioksidan m/s 217. Bahan aktif memberikan kesan yang sama walaupun dalam produk jenama yang berbeza, dan kadangkala dua atau lebih bahan aktif tidak boleh digunakan bersama kerana boleh bertindak balas dan memudaratkan kesihatan m/s 217. Suplemen diambil untuk memulihkan penyakit dan mengekalkan kesihatan, dan multivitamin meningkatkan proses tumbesaran kanak-kanak m/s 218. Gaya hidup yang sibuk dan pemakanan yang tidak seimbang menjadikan produk kesihatan satu keperluan, jadi kita perlu mendapatkan nasihat doktor dan menyemak label sebelum membeli atau menggunakan sebarang produk kesihatan m/s 218.