Langkah Keselamatan di dalam Makmal

Di Tingkatan 1 anda telah mempelajari peraturan dan langkah keselamatan di dalam makmal; bab ini menerangkan peralatan perlindungan diri yang perlu anda tahu dan gunakan dengan cara yang betul m/s 4. Pada 2 Mei 2018, seramai 21 orang murid dan seorang guru di sebuah sekolah menengah dikuarantin lebih kurang 20 minit akibat tumpahan merkuri daripada termometer yang pecah di dalam makmal sains m/s 3.

1.1 Peralatan Perlindungan Diri

Peralatan perlindungan diri ialah kelengkapan yang diperlukan untuk memberikan perlindungan kepada pemakainya daripada bahaya m/s 4. Peralatan pada murid termasuk:

• Gogal, yang melindungi mata daripada terkena bahan kimia berbahaya seperti asid, bromin, ammonia dan logam reaktif m/s 4.
• Topeng muka, yang melindungi hidung dan mulut daripada terhidu bahan kimia yang sengit dan mudah meruap serta debu m/s 4.
• Sarung tangan yang diperbuat daripada getah, yang melindungi tangan daripada bahan kimia berbahaya m/s 4.
• Baju makmal, yang terdiri daripada lapisan keselamatan dan mudah dibuka sekiranya berlaku kecemasan, serta melindungi pakaian daripada kerosakan m/s 4.
• Kasut bertutup atau kasut keselamatan, yang melindungi kaki daripada tumpahan bahan kimia dan serpihan kaca m/s 4.

Peralatan perlindungan diri yang disediakan di dalam makmal ialah penyiram kecemasan, pembilas mata, kebuk wasap dan kabinet aliran laminar m/s 5. Penyiram kecemasan membilas bahagian badan atau pakaian, dan pembilas mata membilas mata, dengan segera selepas terkena bahan kimia m/s 5. Kebuk wasap digunakan untuk eksperimen dengan bahan yang mudah meruap, mudah terbakar, beracun, mengakis dan berbau, manakala kabinet aliran laminar mengelakkan kontaminasi semasa aktiviti mikrobiologi m/s 5. Walaupun terdapat alat-alat ini, setiap kemalangan atau kecederaan di dalam makmal perlu dilaporkan dengan segera kepada guru m/s 5.

1.2 Pembuangan Bahan Sisa

Bahan sisa terbahagi kepada dua jenis: bahan yang boleh dibuang ke dalam singki dan bahan yang tidak boleh dibuang ke dalam singki m/s 6. Hanya cecair atau larutan yang berkepekatan rendah dan tidak berbahaya, seperti bahan neutral, asid lemah dan alkali lemah, boleh dibuang ke dalam singki m/s 6.

Bahan yang tidak boleh dibuang ke dalam singki termasuk sisa pepejal, bahan yang mempunyai nilai pH kurang daripada 5 dan lebih daripada 9, sebatian pelarut organik, bahan kimia seperti asid, gris, minyak, cat minyak dan hidrogen peroksida, bahan toksik, logam berat, bahan sisa organik seperti mikrob dan bangkai haiwan, bahan buangan radioaktif, serta bahan meruap dan bahan reaktif m/s 7. Bahan-bahan ini boleh menyebabkan pencemaran alam dan berbahaya kepada hidupan m/s 7.

Bahan sisa biologi diurus mengikut Prosedur Operasi Standard (POS) yang membahagikannya kepada empat kategori m/s 8. Peralatan tajam (Kategori A) dimasukkan ke dalam bekas sisa tajam dan tidak diautoklaf, pepejal tidak tajam (Kategori B) diautoklaf, bangkai dan organ (Kategori C) disejuk beku sebelum dilupuskan, dan cecair seperti darah dan serum (Kategori D) dinyahkontaminasi secara autoklaf lalu dilupuskan ke dalam sistem kumbahan m/s 8. Sisa Kategori B dimasukkan ke dalam beg autoklaf kalis bocor dan diautoklaf pada suhu 121°C, tekanan 15 psi, selama 20 minit m/s 8.

Kemalangan di dalam makmal boleh berlaku disebabkan oleh kecuaian, kelalaian, kejadian di luar jangka atau kurang kemahiran dan pengetahuan m/s 9. Kemalangan yang biasa berlaku ialah terkena serpihan kaca, terkena asid atau alkali pekat, kebakaran kecil, terkena serpihan hasil tindak balas logam reaktif, termometer pecah, kebocoran gas dan renjatan elektrik m/s 9. Termometer yang pecah mengakibatkan tumpahan merkuri; keracunan merkuri berlaku apabila seseorang tersentuh merkuri atau berlaku peresapan melalui kulit, dan merkuri boleh menyerang sistem saraf, saluran pencernaan, sistem pembiakan dan ginjal m/s 9.

1.3 Pemadam Kebakaran

Alat pemadam kebakaran ialah sejenis alat yang digunakan untuk mengawal atau memadamkan kebakaran, dan empat jenis yang biasa digunakan dikelaskan berdasarkan medium pemadam kebakaran m/s 10. Setiap jenis mempunyai warna label: air merah, buih krim, karbon dioksida hitam dan serbuk kering biru m/s 10.

Kebakaran dibahagikan kepada beberapa kelas berdasarkan bahan api yang terbakar, dan alat pemadam dipilih berdasarkan punca kebakaran yang dikenal pasti di sesuatu bangunan atau kawasan m/s 11. Serbuk kering sesuai untuk semua kelas, manakala kebakaran Kelas D yang melibatkan logam seperti magnesium, aluminium, natrium dan kalium hanya boleh dipadamkan dengan serbuk kering m/s 11. Alat lain ialah pemadam kebakaran jenis ABC, selimut kebakaran, pasir untuk kebakaran awal, dan air untuk semua kebakaran kecuali yang berpunca daripada minyak m/s 11.

Untuk menggunakan alat pemadam kebakaran, tanggalkan pin keselamatan dan pastikan alat ditegakkan, halakan muncung ke pangkal api pada jarak kira-kira 2.0–2.5 meter, tekan pemicit, kemudian ratakan semburan dengan menggerakkan muncung dari sisi ke sisi m/s 12. Di rumah, disyorkan satu unit alat pemadam kebakaran jenis serbuk kering ataupun jenis ABC m/s 12.

Audit alat pemadam kebakaran di sekolah mencatat jenis, tarikh luput, bacaan tekanan, bilangan mengikut jenis dan lokasi alat dalam pelan laluan kecemasan sekolah m/s 13. Dalam projek STEM, anda mencipta alat pemadam kebakaran ringkas daripada bahan yang boleh didapati di rumah, kerana dapur mempunyai bahan mudah terbakar seperti tepung, gula dan minyak m/s 14.